Su Jeti En Sık Arızalar — Hassasiyet Kaybı, Kötü Kesim & Sorun Giderme Rehberi

Hassasiyet Kaybı — Parçalar Yamuk veya Ölçüsüz Çıkıyor

Önceden ±0.1 mm tolerans tutturan makine artık ±0.3-0.5 mm sapma veriyor. Sebep mekanik aşınma, kalibrasyon kayması veya yazılımsal hata olabilir.

Kalibrasyon Bozulması — Belirtiler, Nedenler ve Müdahale

Hassasiyet kaybının en sık nedeni mekanik aşınma değil, kalibrasyon parametrelerinin "drift" etmesidir. CNC kontrolör eksen pozisyonunu encoder + home switch + yazılım offset üçlüsüyle bilir; herhangi birinin değişmesi makinanın "doğru sandığı" pozisyonun gerçekte yanlış olmasına yol açar.

• BELİRTİ 1 — Aynı G-kod dosyası iki farklı makinede (veya aynı makinede 2 hafta arayla) farklı boyutta parça kesiyor
• BELİRTİ 2 — Test karesi (100×100 mm) ölçüldüğünde 99.7 × 100.3 mm gibi sapma — eksen kalibrasyon farkı
• BELİRTİ 3 — Diyagonal kesim 45° yerine 44.7° / 45.3° gibi açı sapması — eksenler ortogonal değil (squareness)
• BELİRTİ 4 — Yuvarlak (R50 daire) kesimde gerçek yuvarlak yerine elips — X-Y eksen ölçek farkı
• BELİRTİ 5 — Aynı kesim 10× tekrarlandığında konum sapması artıyor (drift) — encoder veya home switch sorunu
• BELİRTİ 6 — "Park" pozisyonuna dön komutu farklı yere parkediyor — home switch konumu kaymış

Kalibrasyon Bozulmasının En Sık 6 Nedeni

Operatörün Yapabileceği Hızlı Test (5 Dakika)

1. Plakaya 100 × 100 mm test karesi kes (CAM'dan basit kare)
2. Kumpas/mikrometre ile X ve Y boyutlarını ölç — ±0.05 mm normal, ±0.1 mm üstü kalibrasyon problemi
3. Aynı dosyayı 90° döndürüp tekrar kes — boyut aynı kalmalı (eksen ortogonalitesi)
4. Test parçasının diyagonali ölç (Pythagor: √(x²+y²) = 141.42 mm) — sapma squareness gösterir
5. Sapma varsa USEL Yetkili Servisi'ne kalibrasyon kontrolü için bildir

USEL Yetkili Servis kalibrasyon ziyaretinde lazer interferometre ile X/Y/Z eksenlerin gerçek pozisyon doğruluğu ölçülür (typically 1-2 µm hassasiyet). Backlash compensation, pitch error compensation, squareness compensation parametreleri kontrolöre yazılır. Tipik 4-6 saatlik iş; sonrası ±0.05 mm hassasiyet referans.

Su jetinde kesim yüzeyi 5 sınıfa ayrılır (Q1 kaba ayırma, Q5 ayna kalitesi). Q5 alıyorsanız ve birden Q3'e düştüyse aşağıdaki parametrelerden biri değişmiştir.

• NEDEN 1 — Orifis aşınmış: Safir/elmas orifis 200-500 saatte aşınır. Su demeti dağılır, kesim demeti güçsüzleşir. ÇÖZÜM: orifis değiştir
• NEDEN 2 — Fokus tüpü (mixing tube) aşınmış: 80-150 saatte aşınır. İç çap büyür, kesim demeti odaklanmaz. ÇÖZÜM: fokus tüpü değiştir
• NEDEN 3 — Garnet boyutu yanlış: 80 mesh yerine 120 mesh kullanılırsa hız artar ama kalite düşer. ÇÖZÜM: işe uygun garnet seç (kalın levha → 80 mesh, ince/kalite → 120 mesh)
• NEDEN 4 — Garnet nemli: Topaklanmış garnet düzensiz besleme yapar, demet titrer. ÇÖZÜM: hopperı kuru garnetle doldur, silika jel ekle
• NEDEN 5 — Standoff (kafanın yüksekliği) yanlış: 2-3 mm'den uzaksa demet dağılır. ÇÖZÜM: standoff sensörü kalibrasyonu
• NEDEN 6 — Hat hızı çok yüksek: CAM'da feed rate kalite sınıfına göre düşür (Q5 → 100-150 mm/dak)
• NEDEN 7 — Basınç düşmüş: Manometre 4.000 bar yerine 3.500 gösteriyor. Pompa/akümülatör kontrolü gerekir

Kesim hattı boyunca üst yüzey alt yüzeyden daha geniş — parça V şeklinde konikleşmiş. Su jeti fiziği gereği bir miktar taper kaçınılmazdır, ancak fazlası problem demektir.

• NEDEN: Hat hızı kesim demetinin malzemeyi tam delemesinden hızlı → demet aşağı doğru dağılır, alt kesim daha dar kalır
• NEDEN: Fokus tüpü aşınmış (kalite düşmesinin paralel belirtisi)
• NEDEN: Standoff fazla (3 mm'den uzun)
• ÇÖZÜM 1 — Hat hızını %10-20 düşür (özellikle son 5 mm köşelerde)
• ÇÖZÜM 2 — IGEMS/Contranest CAM yazılımında "taper compensation" aktif et
• ÇÖZÜM 3 — 5 eksen makinada A/B ekseni ile kafayı eğ (dynamic taper compensation)
• NOT: 2D 3 eksen makinada taper sıfırlanamaz, ±0.5° kabul edilir; 5 eksen kafa ile ±0.05° altına iner

Plaka üst yüzeyinde lazer kesimde olduğu gibi yanmış kenar olmaz; ama alt yüzeyde sırıtan çapak (frosting) ya da üst kenarda ufak çıkıntılar olabilir.

• ALT ÇAPAK — Demet plakanın altından çıkarken malzemeyi tam kesememiş. Sebep: yüksek hat hızı, düşük basınç, aşınmış orifis
• ÜST ÇAPAK — Lead-in girişinde "saplama" patlaması. Sebep: lead-in hızı çok yavaş, basınç yumuşak başlama (soft start) yapmamış
• ÇÖZÜM: Lead-in/out parametrelerini optimize et — kalın plaka için 30-50 mm lead-in, ince plaka için 5-10 mm
• ÇÖZÜM: "Pierce delay" süresini artır — kalın plakada delik açma süresi 3-8 sn

Kesim yüzeyinde alt-üst yönde dalgalı çizgiler görünür — düz görünmesi gereken kenarda zikzak gibi.

• NEDEN: Akümülatör (basınç tüpü) gaz ön yükü düşmüş — basınç dalgalanması yüzeye yansıyor
• NEDEN: Pompa pistonu vuruş düzensizliği (mekanik aşınma)
• NEDEN: Garnet beslemesi düzensiz (vibratör arızası)
• ÇÖZÜM: Akümülatör nitrojen ön yük kontrolü (yıllık servis işi)
• ÇÖZÜM: Garnet hatları temizle, vibratör test et
• NOT: Hafif striation Q3-Q4 kalitesinde normal kabul edilir; Q5 ayna kesim için akümülatör + pompa optimum çalışmalı

Kesim başlamadan önce delik açma (pierce) işlemi var. Bu adımda plaka çatlıyor, demet sapıyor veya delik düzensiz oluşuyor.

• KIRILGAN MALZEME (cam, mermer, seramik) — direkt pierce çatlatır. ÇÖZÜM: "low-pressure pierce" (1.000 bar düşük basınç → kademeli yükseltme)
• KOMPOZİT MALZEME (kompozit taş, CFRP) — delaminasyon riski. ÇÖZÜM: pre-drilled hole (önceden matkapla başlangıç deliği)
• KALIN ÇELİK (>40 mm) — pierce uzun sürer, demet dağılır. ÇÖZÜM: "dynamic pierce" (basınç + standoff kademeli)
• PIERCE DELAY ayarı: 3 mm çelik için 0.5 sn, 25 mm çelik için 5-7 sn, 50 mm için 12-15 sn

Sarf parçalar zamanla aşınır — kafanın "ne zaman değişmeli" sorusu için gözlem önemli.

• BELİRTİ: Tank suyu siyah/koyu — garnet birikintisi taşmış. ÇÖZÜM: tank temizliği (haftalık vakumlu garnet çıkarımı)
• BELİRTİ: Drenaj tıkalı — su seviyesi yükseliyor. ÇÖZÜM: drenaj filtresi temizliği
• BELİRTİ: pH değeri 6.5 altında veya 9 üstünde — paslanmaz parçalar paslanır
• ÇÖZÜM: pH stabilizasyonu (pH 7-8 hedef) + biyosit ekleyici bakteri büyümesini önler

Operatörün Vardiya Başı 5 Dakikada Bakması Gereken 7 Şey

Yıllık Kontrol — USEL Yetkili Servis

Operatör seviyesi günlük/haftalık kontroller arızaların %60-70'ini önler. Geri kalan %30 — pompa contası, akümülatör, valf seti, lineer kızak yağlama, kalibrasyon — yetkili servis tarafından yapılır. Detaylı bakım takvimi USEL Care sayfasında.