CE Belgesi Nedir?
CE = Conformité Européenne (Avrupa Uyum) — Avrupa Birliği güvenlik direktiflerine uygunluk işaretidir. Üreticisi tarafından "bu makine AB güvenlik standartlarına uygun" beyanını ifade eder. Türkiye 1996'da Gümrük Birliği ile CE'yi entegre etti — endüstriyel makinelerde uyumluluk zorunluluğu yıllar içinde sıkılaştı.
- CE bir kalite belgesi DEĞİL — minimum güvenlik standartlarına uyum belgesidir
- CE üreticisi tarafından beyan edilir — bağımsız test laboratuvarı zorunlu değildir (basit makinelerde)
- Karmaşık/yüksek riskli makinelerde Notified Body (NB) — bağımsız test laboratuvarı şart
- CE belgesinin Türkçesi: TSE 12100 + ilgili standartlar bütünüdür
- Türkiye'de CE'siz makine kullanmak yasal değil (6331 İSG Kanunu kapsamı)
Hangi Standartları Kapsar?
| Standart | Konu | Kapsam |
|---|---|---|
| 2006/42/EC | Avrupa Makine Direktifi | Tüm endüstriyel makinelerde temel güvenlik |
| ISO 12100 | Makine Güvenliği — Genel İlkeler | Risk değerlendirme + tasarım yaklaşımı |
| ISO 13850 | Acil Stop (E-Stop) Fonksiyonu | Tüm makinelerde zorunlu — kırmızı buton |
| EN 60204-1 | Makinelerde Elektriksel Donanım | Pano, kablolama, topraklama, anahtarlama |
| ISO 13849 | Kontrol Sistemi Güvenlik Bölümleri | PLC + güvenlik kategorisi (PL, SIL) |
| EN ISO 14122 | Makineye Erişim — Merdiven, Platform | Operatör erişim güvenliği |
| ISO 11161 | Entegre Üretim Sistemi Güvenliği | Çoklu makine + robot hat güvenliği |
| ISO 4413 | Hidrolik Sistem Güvenliği | Hidrolik makine bileşenleri |
| ISO 4414 | Pnömatik Sistem Güvenliği | Pnömatik makine bileşenleri |
ISO 12100 — Risk Değerlendirme Yaklaşımı
ISO 12100 makine üreticisinin tasarım aşamasında yapması gereken risk değerlendirmesini standardize eder:
- Risk Tanıma — Hangi tehlike + hangi kullanım senaryosunda ortaya çıkar
- Risk Tahmini — Olasılık × Şiddet (matematiksel skor)
- Risk Değerlendirme — Kabul edilebilir mi? Yoksa kontrol edilmeli mi?
- Risk Azaltma 3 Adım: Tasarım değiştir → Koruma ekle → Bilgilendir/eğit
- Kalan Risk — Tüm önlem sonrası kullanım talimatında belirtilir
Operatöre Etkisi
ISO 12100 sayesinde modern CNC makineleri eski nesil tezgâhlardan kat kat güvenli. Acil stop, kapı interlock, 2-el başlat butonu, lazer perde gibi güvenlik bileşenleri zorunludur — yokluğu CE belgesini düşürür.
ISO 13850 — Acil Stop
Tüm endüstriyel makinelerde zorunlu — kırmızı mantarlı, sarı arka plan, basıldığında tüm enerji çıkışı durur, bırakılınca otomatik resetlenmez (manuel çevirme gerek).
- Kırmızı renk + sarı arka plan — uluslararası işaret kodu
- Mantar başlık — kolay tespit edilebilir
- Basınca duyarlı — hafif dokunma ile aktif olmamalı
- Manuel reset şart — bırakılınca otomatik açılmamalı
- Çoklu konum — operatör pozisyonlarından ulaşılabilir olmalı
- Vardiya başında fonksiyon testi — operatör sorumluluğu
- Yakınında engel olmamalı — hızlı erişim kritik
EN 60204-1 — Elektriksel Güvenlik
- Topraklama direnci — max 10 ohm
- IP koruma derecesi — atölye ortamına uygun (IP54+ tavsiye edilir)
- Acil ayırma şalteri (main switch lockable) — ana güç kesimi için
- Aşırı yük + kısa devre koruması (fuse + breaker)
- Kontrol gerilimi 24V (operatör güvenliği için)
- Pano sıcaklık kontrolü (klimalı pano)
- Kablolama renk kodları (faz/nötr/toprak ayrı)
Türkiye Yasal Dayanak — 6331 İSG
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu (2012) endüstriyel makine kullanımı için temel yasal çerçevedir:
- İşveren sorumluluğu — makine güvenli olmalı, eğitim verilmeli
- CE belgesi olmayan makine — yasal değil, denetimde tespit ceza ve durdurma
- Risk değerlendirme raporu — yıllık güncellenmeli
- İSG uzmanı atama (10+ çalışanlı tesisler için)
- KKD tedariki + kullanım denetimi
- Yıllık periyodik bakım kayıtları (USEL Care PDF çıktıları kullanılabilir)
- İş kazası bildirim — 2 iş günü içinde SGK'ya
CE'siz Makine = Yasal Risk
Düşük fiyatla CE'siz makine almak tasarruf değil; bir iş kazasında: işveren tam sorumlu, sigorta ödemez, SGK rücu edebilir, faaliyet durdurma + para cezası riski. Belgesiz makine yatırım maliyetinin 5-10 katı zarar yaratabilir.
Alıcı Olarak Sormanız Gerekenler
Makine satın alırken üreticisinden / satıcısından:
- CE Uygunluk Beyanı (Declaration of Conformity) belgesi — yazılı, mühürlü
- Hangi standartlara uyum gösteriyor (2006/42/EC, ISO 12100, EN 60204-1, vb.)
- Notified Body test raporu (yüksek riskli makine sınıfı varsa)
- Türkçe Kullanım Kılavuzu (Türkiye'de zorunlu)
- Risk değerlendirme raporu (üretici kaynaklı)
- Operatör eğitim sertifikası kapsamı
- Yıllık periyodik test gereklilikleri (basınç, elektrik, vb.)
- Garanti şartları + servis ağı bilgisi
CE Olmayan Makine Belirtileri
- CE etiketi yok / sahte (basit yapıştırma)
- Acil stop yok veya çalışmıyor
- Açık dönen parça (kayışlar, kemer) koruması yok
- Topraklama eksik veya yetersiz
- Kablolama profesyonel değil (ek kablolar, izolasyon eksik)
- Türkçe kullanım kılavuzu yok
- Risk değerlendirme + kalan risk talimatı yok
- Üretici kimliği belirsiz / yan sanayi ürünü
Periyodik Kontroller (Türkiye)
| Kontrol | Sıklık | Yetkili |
|---|---|---|
| Topraklama ölçümü | Yıllık | Elektrik mühendisi (SMM) |
| Basınç tüpü kontrolü (UHP, kompresör) | Yıllık | Yetkili kontrol kuruluşu |
| Elektrik panosu kontrolü | Yıllık | Elektrik mühendisi |
| Vinç + kaldırma ekipmanı | Yıllık | Akredite test kuruluşu |
| İSG risk değerlendirme güncelleme | Yıllık | İSG uzmanı |
| Kişisel koruyucu donanım (KKD) | Vardiya başı | Operatör + İSG sorumlusu |
| Acil stop fonksiyon testi | Vardiya başı / haftalık | Operatör |
| Yangın söndürücü | 6 ay | Akredite servis |